Geschiedenis

De vereniging Protestants Nederland is opgericht in 1923 door een aantal verontruste Nederlandse protestanten.

Die onrust komt ons nu als onnodig voor. Maar als we het tijdsbeeld rond de oprichting bekijken, kunnen we het wel begrijpen.

De evenredige vertegenwoordiging en het algemeen kiesrecht (1917) veroorzaakten een groei van de Katholieke Staatspartij (later: KVP). Daarbij moet ook worden gedacht aan de ingezette ‘emancipatie van de katholieken’.

Door de gelijkstelling van het christelijk onderwijs met het openbaar onderwijs werden er katholieke scholen opgericht: in 1921 hadden zij 1264 scholen en in 1928 waren dat 2156 scholen.

Vlak ook de impact van de formateur mgr. Nolens niet uit (rooms-katholiek) die het kabinet Ruys de Beerenbrouck formeert (ook rooms-katholiek). Zo vonden er meer – grotere en kleinere – gebeurtenissen plaats die de verhouding rooms-katholieken en
protestanten verstoorden. Tenslotte: in 1923 vond in Amsterdam het grootse Eucharistisch Congres plaats.

Protestanten – in de breedste zin van het woord – maakten zich zorgen om de (al dan niet vermeende) invloed van Rome. De initiatiefnemers ds. H. Bakker, ds. F.J. Krop, dr. J.P. de Bie en dr. K.H.E. Gravemeijer richtten de Vereniging Protestants Nederland op.

Interkerkelijk

Van meet af aan had de vereniging een interkerkelijk karakter, hoewel de oprichters alleen uit hervormde kring kwamen. Vele protestantse voorgangers gaven steunbetuiging aan de vereniging. In het huidige Comité van Aanbeveling willen wij dat interkerkelijke karakter behouden, alsmede in het bestuur. Het Comité weerspiegelt immers het ledenbestand.

Grondslag

Aan de grondslag is sedert de oprichting niets veranderd. Sterker gezegd: het is nog steeds dé grondslag van de vereniging en herkenningspunt voor leden en lezers.
‘De Heilige Schrift als het Woord van God’.

Doelstelling

Vrij vertaald wil de vereniging:

... de kennis van de 16e eeuwse Reformatie verdiepen en verbreiden
... deze kennis actualiseren door publicaties
... wijzen op ons protestants-nationaal karakter
... de behartiging – in stoffelijk en geestelijk opzicht – van de belangen van het
    protestantisme in Nederland en wereldwijd
... voorlichting en informatie over het historische en hedendaagse onderscheid tussen
    rooms-katholicisme en protestantisme.

Door nadruk te leggen op het laatste item, heeft de vereniging van tegenstanders vaak het etiket ‘anti-papisme’ gekregen. Dit is echter onterecht.

Hoe verwezenlijken

De doelstelling van de vereniging wordt verwezenlijkt door voornamelijk de uitgave van het maandblad . In de beginperiode van Protestants Nederland heette het verenigingsorgaan ‘De Klok’. Zeer antithetische artikelen werden in die tijd geplaatst. In de jaren ’60 en ’70 was ‘Langs de kloof . . .’ een rubriek in het blad waarin de dingen scherp werden gesteld.

In de oorlog verscheen het blad op een gegeven moment niet meer. Een deel van het archief verbrandde als gevolg van oorlogshandelingen in Den Haag. Ruim na de oorlog gaat het voormalige blad ‘De Klok’ verder als ‘Protestants Nederland’ (1957) met onregelmatige verschijning. Op of rond de datum 31 oktober organiseert de vereniging diverse Hervormingsavonden of stimuleert zij de organisatie daarvan. Immers: op 31 oktober 1517 sloeg de latere Reformator Maarten Luther de 95 stellingen aan de slotkapel te Wittenberg. Deze actie wordt in het protestantisme gezien als het moment waarop de Reformatie werd ingezet.

Juridisch gezien is de vereniging verplicht één maal per jaar een ledenvergadering te houden. Na de ledenvergadering wordt echter een Openbare Bijeenkomst georganiseerd waar een thema-lezing wordt gehouden. Deze bijeenkomst is voor iedereen – ook voor (kritisch)belangstellenden – toegankelijk. Deze bijeenkomst vindt medio mei/juni plaats.

Rome-Reformatie

Dit item is vaak verkeerd begrepen. Alsof de vereniging overal tegen is.

Een kritische houding ten opzichte van de verhouding Rome-Reformatie is niet een boodschap waar men hedentendage op zit te wachten. Menige protestant die de Bijbel als richtsnoer voor leven en leer aanvaardt, voelt zich beter thuis bij rechtzinnige katholieken dan bij zeer vrij-denkende mede-protestanten.

Bij jongeren vervagen de grenzen – mede door het ontbreken van kennis – de confessionele grenzen. Er is wederzijdse erkenning (Rechtvaardigingsleer Rome-Lutheranen) en het belang van éénheid wordt geprevaleerd boven de zaken die scheiding zouden (kunnen) veroorzaken.

Toch is het zo dat van sommigen van protestantse zijde en officiële rooms-katholieke zijde duidelijk wordt gemaakt dat er terdege diepgaande verschillen zijn. We hoeven alleen maar het gezamenlijk vieren van de eucharistie ter sprake te brengen of het zgn. ‘oecumenisch huwelijk'. Het pausambt, de gewijde priester, Maria-verering en vormen van devotie lijken ons onoverkomelijk.

Respect

Dat wil niet zeggen dat wij ons distantiëren van de individuele vroomheid van Rooms-katholieken. Wij hebben daar respect voor. Bovendien is Protestants Nederland tegen iedere vorm van popularisering of belachelijk maken van welke religie dan ook: haar gebruiken, heilige boeken of geloofsbeleving.

Canoniek recht

In het verleden hebben medewerkers zoals mw. mr. dr. J.C. de Meijere (protestants specialiste op het gebied van het roomse canonieke recht), mr. A. Dirkzwager en dhr. C. Kalle gewezen op het belang van de bestudering van het canonieke recht.

De paus is supranationaal vorst: hij is bestuurder van Vaticaanstad én bestuurder van de wereldkerk. Wilt u hier meer van weten, vraag dan informatie aan via het algemeen postadres. Studenten die zich m.b.t. een opdracht, promotie o.i.d. willen verdiepen in het canonieke recht, kunnen contact opnemen met de vereniging en gebruik maken van het archief en de bibliotheek.

Verdere informatie

Als u het jubileumnummer (75-jarig bestaan, 1998) aanvraagt, kunt u daarin de geschiedenis van de vereniging lezen alsmede de huidige zienswijze van Protestants Nederland.

Protestants Nederland maakt alleen kosten voor het drukken en verzenden van het blad, honorarium en kosten voor artikelen en verzendkosten alsmede de uitbesteding van (een deel van) de administratie. Al het werk dat de bestuursleden doen, verrichten zij zonder vergoeding en zij doen dit naast hun dagelijkse werk.